Gedowngraded naar een lagere klasse: zo werken de 30, 50 en 75 procent

Plaatst de luchtvaartmaatschappij die de vlucht uitvoert je in een lagere klasse dan die waarvoor je een ticket kocht, dan moet zij volgens artikel 10 lid 2, binnen zeven dagen en op de wijzen genoemd in artikel 7 lid 3, 30 procent van je ticketprijs vergoeden bij alle vluchten van 1500 kilometer of minder, 50 procent bij alle vluchten binnen de Gemeenschap van meer dan 1500 kilometer en bij alle andere vluchten tussen 1500 en 3500 kilometer, en 75 procent bij alle vluchten die niet onder de eerste twee onderdelen vallen. Vluchten tussen het Europese grondgebied van de lidstaten en de Franse overzeese departementen worden apart genoemd: ze zijn uitgezonderd van onderdeel b en vallen uitdrukkelijk onder onderdeel c.

Drie dingen zijn makkelijk te missen. Het percentage wordt berekend over de ticketprijs, niet over het prijsverschil tussen de klasse die je boekte en de klasse waarin je vloog, dus de vergoeding kan zowel hoger als lager uitvallen dan dat verschil. De verwijzing naar artikel 7 lid 3 betreft de betaalwijze: contant, per elektronische bankoverschrijving, bankoverschrijving of cheque, of, met schriftelijke instemming van de passagier, reisvouchers en/of andere diensten. Gaat het de andere kant op, wordt je dus in een hogere klasse geplaatst, dan mag de maatschappij volgens artikel 10 lid 1 geen toeslag in rekening brengen.

De forfaitaire bedragen van artikel 7 zijn iets anders. De verordening verbindt ze aan instapweigering (artikel 4 lid 3) en annulering (artikel 5 lid 1 onder c), en het Hof van Justitie heeft in het Sturgeon-arrest (gevoegde zaken C-402/07 en C-432/07) een vertraging van drie uur of meer bij aankomst gelijkgesteld met een annulering wat het recht op compensatie betreft. Artikel 10 lid 2 verwijst daarentegen alleen naar artikel 7 lid 3 voor de wijze van uitbetaling. Een downgrade is op zichzelf dus niet hetzelfde als een forfaitair bedrag in euro. Werd de vlucht bovendien geannuleerd of fors vertraagd, dan moet die vraag mogelijk apart worden beoordeeld. Volgens artikel 15 mogen de verplichtingen jegens passagiers niet worden beperkt of terzijde gesteld, bijvoorbeeld door een afwijkend of beperkend beding in het vervoerscontract.

Alleen een wijziging van cabineklasse, economy, business of eerste klasse, telt als downgrade. Volgens de richtsnoeren van de Commissie geldt het recht niet voor voordelen waarvoor je binnen dezelfde klasse extra hebt betaald, via een duurder tickettype of opties zoals een bepaalde stoel of maaltijden. Reis je in dezelfde klasse maar krijg je niet wat je hebt betaald, dan kun je in plaats daarvan recht hebben op vergoeding daarvan volgens de voorwaarden van de maatschappij of nationale wetgeving. Het is ook de klasse waarvoor je het ticket kocht die telt, niet een voordeel uit een frequent-flyerprogramma. Een ticket dat via zo'n programma is uitgegeven valt wel onder de verordening (artikel 3 lid 3).

De verordening geldt voor vluchten die vertrekken vanaf een luchthaven in de EU, en voor vluchten naar de EU vanuit een land buiten de EU als de uitvoerende maatschappij een maatschappij uit de EU is en je in het land van vertrek geen voordelen of compensatie en bijstand hebt gekregen (artikel 3 lid 1). Ze geldt in de EU en, via de EER-overeenkomst, ook in IJsland, Noorwegen en Liechtenstein. Zwitserland past haar toe op grond van de luchtvaartovereenkomst tussen de EU en Zwitserland. Ze geldt niet voor wie gratis reist of tegen een verlaagd tarief dat niet voor het publiek beschikbaar is (artikel 3 lid 3).

Bij een ticket met meerdere vluchten draait het om de vraag over welke prijs het percentage wordt berekend. Het Hof van Justitie besliste die vraag op 22 juni 2016 in zaak C-255/15, Steef Mennens tegen Emirates Airlines Direktion für Deutschland, na drie prejudiciële vragen van het Amtsgericht Düsseldorf in Duitsland.

Het eerste punt van het dictum: de prijs die moet worden meegenomen bij de berekening van de vergoeding bij downgrade van een passagier op een vlucht is de prijs van de vlucht waarop hij is gedowngraded. In de overwegingen (punt 29) benadrukt het Hof dat het dus niet de totale prijs is van het vervoer waarop het ticket recht geeft.

Is de prijs van de afzonderlijke vlucht niet op het ticket vermeld, dan moet volgens het arrest worden uitgegaan van het deel van de ticketprijs dat overeenkomt met het quotiënt van de afstand van het betrokken traject en de totale afstand die de passagier mag afleggen. Het is dus een verdeling naar afstand, niet een gelijke verdeling naar het aantal trajecten en niet een schatting naar wat elk traject lijkt waard te zijn.

Verordening (EU) 2026/2202, die Verordening 261/2004 wijzigt, is op 2 oktober 2026 in het Publicatieblad van de EU gepubliceerd en is van toepassing met ingang van 23 oktober 2027 (artikel 3). Dan wordt artikel 10 vervangen: de maatschappij moet binnen 14 kalenderdagen na de downgrade automatisch ten minste 30, 50 of 75 procent van de vluchtprijs terugbetalen, en de berekeningswijze uit het Mennens-arrest, het afstandsaandeel wanneer de vluchtprijs niet op het ticket staat en de uitzondering voor klasse-onafhankelijke belastingen en toeslagen, wordt in de verordening zelf opgenomen. Het nieuwe artikel geldt niet voor nevendiensten, zoals een bijzondere stoel of catering, die los van de passagiersklasse worden verkocht.

Tot die tijd gelden de hierboven beschreven regels, met zeven dagen voor de betaling.