Wordt handbagage gratis? Dit staat in de nieuwe verordening

De verordening definieert dit in artikel 2 onder ah (in de Engelse versie: personal article): bagage die niet wordt ingecheckt, aan de veiligheidseisen voldoet en ofwel hooguit 40 × 30 × 15 centimeter meet, ofwel onder de stoel voor de passagier kan worden bewaard. De definitie noemt geen gewicht.

De definitie geeft dus twee mogelijkheden, maar zegt niet of de passagier of de maatschappij kiest welke van de twee geldt. Of een tas die onder de stoel past maar groter is dan 40 × 30 × 15 centimeter altijd moet worden geaccepteerd, blijkt dus niet uit de tekst.

De overwegingen van de verordening, de genummerde motiveringen aan het begin, geven een beeld van waar het om gaat. Overweging 42 noemt als voorbeelden van voorwerpen die nodig zijn voor de hele reis een paspoort en andere reisdocumenten, noodzakelijke geneesmiddelen, persoonlijke uitrusting en leesmateriaal, en eten en drinken in verhouding tot de duur van de vlucht.

Handbagage is volgens artikel 2 onder ai bagage die niet wordt ingecheckt, geen persoonlijk voorwerp is en aan de veiligheidseisen voldoet. De definitie noemt geen afmetingen.

Het verschil met het persoonlijke voorwerp zit in de woordkeuze. Bij het persoonlijke voorwerp staat dat het zonder extra kosten is. Bij handbagage staat in plaats daarvan dat er plaats moet zijn in de cabine van het luchtvaartuig, en over de kosten staat niets.

De overwegingen wijzen dezelfde kant op. Overweging 43 zegt dat maatschappijen en bemiddelaars tickets zonder handbagage moeten kunnen blijven aanbieden, en dat de regel over prijsweergave bedoeld is om het voor passagiers makkelijker te maken prijzen inclusief handbagage te vergelijken. De overweging noemt tussen haakjes een trolley als voorbeeld van handbagage. Volgens overweging 45 moeten maatschappijen, onverminderd het beginsel van vrije prijsstelling, een redelijk beleid hebben voor de toegestane afmetingen van handbagage. Of uniforme minimumregels voor handbagage mogelijk zijn, moet volgens dezelfde overweging worden beoordeeld bij de herziening van Verordening 1008/2008.

De vraag over handbagage is niet nieuw voor het Hof van Justitie. Zaak C-487/12 (Vueling, 18 september 2014) ging over ingecheckte bagage, maar in de overwegingen voegde het Hof, om een volledig antwoord te geven, toe dat bagage die niet wordt ingecheckt, dus handbagage, in beginsel moet worden beschouwd als een onmisbaar element van het passagiersvervoer en daarom niet aan een toeslag mag worden onderworpen, mits zij aan redelijke eisen voor gewicht en afmetingen en aan de geldende veiligheidsvoorschriften voldoet (punt 40). Die uitspraak maakt geen deel uit van het dictum zelf, dat de vrije prijsstelling van artikel 22 lid 1 van Verordening 1008/2008 uitlegt voor ingecheckte bagage. Welke afmetingen redelijk zijn, zei het Hof niet.

De Europese Commissie leest het arrest zo dat handbagage die verder gaat dan zulke redelijke eisen onder de vrije prijsstelling van de maatschappijen valt. In oktober 2025 startte de Commissie een inbreukprocedure tegen Spanje, waarvan de wet niet toestaat dat maatschappijen extra rekenen voor handbagage en dat sanctiebesluiten heeft genomen tegen vijf maatschappijen wegens kosten voor extra handbagage. Waar de grens van redelijke eisen ligt, en dus of een maatschappij nu mag rekenen voor een grotere cabinekoffer, heeft het Hof niet beslist.

In de Engelse taalversie gebruikt overweging 42 van de nieuwe verordening over het persoonlijke voorwerp dezelfde uitdrukking als het arrest, „a necessary aspect of the carriage of passengers”. Dat wijst erop dat de gedachte dat wat nodig is voor de reis in de prijs hoort, niet nieuw is. Nieuw in artikel 11a is dat het verbod nu uitdrukkelijk in de wettekst staat, met een genoemde grootte: voor een persoonlijk voorwerp van hooguit 40 × 30 × 15 centimeter, of dat onder de stoel voor je past, mag de maatschappij geen extra kosten rekenen.

Hoe het arrest moet worden begrepen voor een grotere cabinekoffer, nu en vanaf 23 oktober 2027, daarover zegt de verordening niets.

Dezelfde verordening wijzigt ook Verordening 2027/97 over de aansprakelijkheid van luchtvaartmaatschappijen. Daarin komt vanaf dezelfde datum een nieuw artikel 6b: bij de verkoop van vluchten naar, van of binnen de EU moeten maatschappijen en bemiddelaars duidelijk aangeven hoe groot en zwaar de bagage is die voor de betreffende prijs in de cabine en in het ruim is inbegrepen, eventuele beperkingen in het aantal stuks, eventuele extra kosten voor zowel ingecheckte als niet-ingecheckte bagage, en welke redenen ertoe kunnen leiden dat bagage niet mee de cabine in mag.

Dat de verordening rekening houdt met mogelijke extra kosten voor niet-ingecheckte bagage, wijst er ook op dat zij de cabinekoffer niet gratis maakt.