Opóźniony, uszkodzony lub zgubiony bagaż: jak działa odszkodowanie

Rozporządzenie UE 261/2004 określa minimalne prawa w razie odmowy przyjęcia na pokład, odwołanego lotu i opóźnienia. Bagażu rejestrowanego tam nie uregulowano. Odpowiedzialność za bagaż wynika z konwencji montrealskiej, którą UE zawarła decyzją Rady 2001/539/WE i którą do prawa UE wdraża rozporządzenie (WE) nr 2027/97 w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 889/2002. Według art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia odpowiedzialność przewoźnika unijnego za pasażerów i bagaż regulują przepisy konwencji, a zmieniony art. 1 rozszerza je na przewóz lotniczy w obrębie jednego państwa członkowskiego, czyli także na czysto krajowe loty przewoźnika unijnego. Poza tym konwencja dotyczy podróży międzynarodowych między państwami, które do niej przystąpiły (art. 1 ust. 2). Jeżeli lecisz z przewoźnikiem spoza UE do lub z kraju, który nie przystąpił, mogą obowiązywać inne zasady.

Art. 17 ust. 2 konwencji czyni przewoźnika odpowiedzialnym, jeżeli bagaż rejestrowany został zniszczony, utracony lub uszkodzony, pod warunkiem, że zdarzenie powodujące szkodę nastąpiło na pokładzie albo w czasie, gdy bagaż znajdował się pod pieczą przewoźnika. Jeżeli szkoda wynika z właściwości samego bagażu albo z jego wady lub osłabienia, przewoźnik za nią nie odpowiada, a za bagaż podręczny odpowiada tylko wtedy, gdy on sam albo jego pracownicy lub agenci spowodowali szkodę przez winę lub zaniedbanie. Przy opóźnieniu stosuje się art. 19: przewoźnik odpowiada za szkodę wynikającą z opóźnienia, ale zostaje zwolniony, jeżeli wykaże, że podjął wszelkie środki, których można było rozsądnie wymagać, albo że było niemożliwe ich podjęcie.

Oba tory mogą biec równolegle. Jeżeli sam lot został też odwołany lub mocno opóźniony, tę kwestię ocenia się osobno według rozporządzenia 261/2004, którego art. 12 wprost pozostawia nienaruszone prawo do dalszego odszkodowania, a jednocześnie pozwala odliczyć odszkodowanie przyznane na podstawie rozporządzenia od takiego odszkodowania.

Art. 22 ust. 2 ogranicza odpowiedzialność przewoźnika za zniszczony, utracony, uszkodzony lub opóźniony bagaż do kwoty przypadającej na pasażera. Pierwotny tekst konwencji podaje 1 000 szczególnych praw ciągnienia, ale art. 24 przewiduje mechanizm okresowego przeglądu limitów i po ostatniej rewizji ICAO od 28 grudnia 2024 r. obowiązuje 1 519 SDR. SDR, czyli szczególne prawa ciągnienia, to jednostka rozrachunkowa, więc wartość tej kwoty w złotych zmienia się wraz z kursem.

Dwa wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE) precyzują limit. W sprawie C-63/09, Walz przeciwko Clickair, Trybunał orzekł, że pojęcie szkody w art. 22 ust. 2 obejmuje zarówno szkodę majątkową, jak i niemajątkową. Pułap dotyczy więc wszystkiego, czego dochodzisz, a nie każdego rodzaju szkody z osobna. W sprawie C-410/11, Espada Sánchez i in. przeciwko Iberia, Trybunał orzekł, że prawo do odszkodowania i ograniczenie odpowiedzialności dotyczy także sytuacji, gdy pasażer żąda odszkodowania za bagaż nadany na nazwisko innego pasażera, pod warunkiem, że utracony bagaż rzeczywiście zawierał przedmioty należące do pasażera, który żąda odszkodowania. Dla rodziny, która rozłożyła rzeczy do wspólnych walizek, może to mieć duże znaczenie.

Limit to granica, a nie stała kwota. Trzeba umieć wykazać, jaką szkodę poniesiono. Droga do wyższego limitu, którą wskazuje art. 22 ust. 2, polega na tym, że przy przekazaniu bagażu rejestrowanego przewoźnikowi, w praktyce przy odprawie, złożono tak zwane szczególne oświadczenie o wartości bagażu i uiszczono dodatkową opłatę, jeżeli jej zażądano. Limit nie obowiązuje też, jeżeli wykaże się, że przewoźnik albo jego pracownicy lub agenci spowodowali szkodę z zamiarem jej wyrządzenia albo lekkomyślnie i ze świadomością, że szkoda prawdopodobnie nastąpi (art. 22 ust. 5), co jest wysokim wymogiem. Linia lotnicza mogła ponadto sama przyjąć wyższe limity albo żadnych (art. 25).