Samolot nie startuje: opóźnienie, odwołanie czy zwrot kosztu biletu?
W skrócie
Jeśli samolot w końcu wystartuje, nawet po wielu godzinach, lot jest co do zasady opóźniony, a nie odwołany. Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) orzekł, że opóźnionego lotu nie można uznać za odwołany, jeśli wykonano go zgodnie z pierwotnie ustalonym przez przewoźnika planem, bez względu na długość opóźnienia. Gdy opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin, przewoźnik ma według art. 6 ust. 1 pkt (iii) rozporządzenia 261/2004 zaproponować pomoc z art. 8 ust. 1 lit. a, czyli zwrot kosztu biletu w ciągu siedmiu dni za części podróży, które nie zostały zrealizowane (oraz za części już zrealizowane, jeśli podróż nie służy już żadnemu celowi), a w razie potrzeby lot powrotny do pierwszego punktu wylotu. Możesz więc żądać przerwania podróży i zwrotu pieniędzy zamiast czekać dalej, ale jeśli zrezygnujesz z podróży, nie jest pewne, czy będzie Ci przysługiwać także odszkodowanie. Odszkodowanie to osobna kwestia, mierzona czasem przylotu: jeśli docierasz do miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po czasie rozkładowym, może Ci ono przysługiwać, o ile spełnione są pozostałe warunki. Przepisy stosuje się, gdy odlatujesz z lotniska w państwie członkowskim UE albo lecisz do UE z przewoźnikiem z UE, a także w Islandii, Norwegii i Liechtensteinie na mocy Porozumienia EOG; potrzebna jest potwierdzona rezerwacja i zgłoszenie się do odprawy w terminie.
Autor: Airlate · Opublikowano · Zaktualizowano
Odpowiedz na kilka pytań o lot i czas oczekiwania, a bezpłatnie ocenimy, czy Twoja sprawa może być objęta rozporządzeniem.
Opóźniony czy odwołany: decyduje plan lotu
Rozporządzenie określa odwołanie lotu jako lot, który nie odbył się, mimo że został wcześniej zaplanowany i zarezerwowano na nim co najmniej jedno miejsce (art. 2 lit. l). To wąska definicja i nie wiąże się z żadnym limitem czasu.
TSUE rozpatrzył to pytanie w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 (Sturgeon przeciwko Condor Flugdienst oraz Böck i Lepuschitz przeciwko Air France), w których czwarta izba wydała wyrok 19 listopada 2009 r. Pierwszy punkt sentencji jest jasny: opóźnionego lotu nie można uznać za odwołany, bez względu na długość opóźnienia i także wtedy, gdy opóźnienie jest duże, jeśli lot wykonano zgodnie z pierwotnie ustalonym przez przewoźnika planem. To, że czekasz cztery, sześć czy osiem godzin, nie czyni więc lotu odwołanym.
Wytyczne interpretacyjne Komisji Europejskiej wskazują w tym samym kierunku i dodają, że lot może być opóźniony tak bardzo, że odlatuje dzień po rozkładowym czasie wylotu, a mimo to może być uznany za opóźniony. Zmiana numeru lotu może wskazywać na odwołanie, ale według wytycznych sama nie przesądza sprawy: ocenia się to w każdym przypadku z osobna.
Dlaczego to rozróżnienie ma dla Ciebie znaczenie
Rozróżnienie decyduje o tym, które przepisy się stosuje. Przy odwołanym locie art. 5 ust. 1 lit. a odsyła bezpośrednio do art. 8, który przewiduje trzy możliwości: zwrot kosztu biletu, zmianę planu podróży jak najszybciej oraz zmianę planu podróży w późniejszym terminie.
Przy opóźnieniu wylotu stosuje się natomiast art. 6, który działa stopniowo: najpierw opieka na miejscu, a gdy opóźnienie jest dostatecznie długie, otwiera się droga do zwrotu kosztu biletu z art. 8 ust. 1 lit. a. Odszkodowanie TSUE powiązał w sprawie Sturgeon z czasem przylotu, czyli z dotarciem do miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie ustalonym czasie przylotu, a nie z tym, jak długo samolot stał przy bramce.
Stopnie pomocy z art. 6 ust. 1 przy opóźnieniu na lotnisku wylotu
- Próg zależy od odległości: co najmniej dwie godziny przy lotach do 1500 km, co najmniej trzy godziny przy lotach wewnątrz UE powyżej 1500 km i przy innych lotach na trasie od 1500 do 3500 km, co najmniej cztery godziny przy wszystkich pozostałych (czyli przy lotach powyżej 3500 km do lub z kraju spoza UE).
- Gdy tylko przewoźnik może racjonalnie oczekiwać opóźnienia sięgającego progu, a najpóźniej gdy próg zostanie osiągnięty: posiłki i napoje odpowiednio do czasu oczekiwania oraz dwa bezpłatne połączenia telefoniczne lub dwie wiadomości (art. 6 ust. 1 i 2, art. 9 ust. 1 lit. a i ust. 2).
- Jeśli racjonalnie oczekiwany wylot nastąpi co najmniej dzień po poprzednio zapowiedzianym: hotel i transport między lotniskiem a miejscem zakwaterowania (art. 9 ust. 1 lit. b i c).
- Jeśli opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin: pomoc z art. 8 ust. 1 lit. a, czyli zwrot kosztu biletu, a w odpowiednich przypadkach lot powrotny do pierwszego punktu wylotu. Ponieważ wszystkie progi wymienione wyżej są niższe niż pięć godzin, ten punkt jest osiągnięty przy pięciogodzinnym opóźnieniu bez względu na długość trasy.
- Art. 6 ust. 1 nie stawia warunków co do przyczyny opóźnienia, a wyłączenie z art. 5 ust. 3 jest według swojego brzmienia ograniczone do odszkodowania z art. 7.
Reguła pięciu godzin wskazuje na zwrot, a nie na odszkodowanie
Art. 6 ust. 1 pkt (iii) odsyła wyraźnie tylko do art. 8 ust. 1 lit. a. Chodzi o zwrot w ciągu siedmiu dni, zgodnie z art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu za część lub części podróży, które nie zostały zrealizowane, oraz za części już zrealizowane, jeśli lot nie służy już żadnemu celowi w odniesieniu do Twojego pierwotnego planu podróży, a w odpowiednich przypadkach także o lot powrotny do pierwszego punktu wylotu jak najszybciej. Są to więc pieniądze za bilet, a nie stałe kwoty z art. 7.
Nie należy więc mieszać tych dwóch spraw. Kwoty z art. 7 to osobna kwestia, którą według wyroku Sturgeon ocenia się według tego, jak późno docierasz do miejsca docelowego i wobec której przewoźnik może podnieść zarzut nadzwyczajnych okoliczności. Tekst rozporządzenia nie mówi wprost, co dzieje się z odszkodowaniem, jeśli po pięciu godzinach zrezygnujesz z podróży i nigdy nie dotrzesz na miejsce, więc nie ma czasu przylotu, do którego można by się odnieść. Nie jest więc pewne, czy w takim przypadku może Ci przysługiwać odszkodowanie, i warto to rozważyć, porównując z tym, co może Ci przysługiwać, jeśli polecisz dalej. Jeśli przewoźnik odmawia któregoś z roszczeń, można poprosić go o pisemne uzasadnienie.
Przykład: cztery godziny przy bramce i brak informacji
Lecisz z Warszawy w obrębie UE na trasie dłuższej niż 1500 km. Próg z art. 6 ust. 1 lit. b wynosi więc trzy godziny i został przekroczony godzinę temu. Najpóźniej od tego momentu przewoźnik ma zapewnić posiłki i napoje odpowiednio do czasu oczekiwania oraz możliwość skontaktowania się z kimś bez opłat. To, że przy bramce nikt nic nie mówi, nie zmienia obowiązku: według wytycznych Komisji przewoźnik ma aktywnie oferować opiekę, a nie zostawiać jej organizację pasażerom. Jeśli jedzenie kupujesz na własną rękę, rachunki warto zachować.
Jeśli oczekiwanie przeciągnie się do pięciu godzin, możesz zamiast tego zażądać przerwania podróży i zwrotu kosztu biletu na podstawie art. 8 ust. 1 lit. a. Jeśli polecisz dalej i wylądujesz co najmniej trzy godziny po pierwotnym czasie przylotu, może Ci przysługiwać odszkodowanie, o ile spełnione są pozostałe warunki.
Kwoty, jeśli polecisz dalej i wylądujesz późno
Jeśli po pięciu godzinach zrezygnujesz z podróży, art. 8 ust. 1 lit. a dotyczy zwrotu ceny biletu. Jeśli polecisz dalej i dotrzesz do miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po czasie rozkładowym, ewentualne odszkodowanie oblicza się według długości trasy. Przy lotach powyżej 3500 km do lub z kraju spoza UE przewoźnik może obniżyć kwotę o połowę, jeśli przylot następuje co najmniej trzy, ale mniej niż cztery godziny po czasie rozkładowym (art. 7 ust. 2 lit. c i wyrok Sturgeon).
| Odległość lotu | Poziom odszkodowania |
|---|---|
| Loty do 1500 km | 250 € |
| 1500–3500 km (oraz dłuższe loty wewnątrz UE) | 400 € |
| Loty powyżej 3500 km | 600 € |
Kwoty dotyczą jednego pasażera.
Przewoźnik może zmniejszyć kwotę o połowę, jeśli zaproponuje zmianę trasy, dzięki której przylecisz najwyżej 2 godziny (do 1500 km), 3 godziny (1500–3500 km oraz dłuższe loty wewnątrz UE) lub 4 godziny (pozostałe loty powyżej 3500 km) po pierwotnym czasie przylotu (art. 7 ust. 2). Przy opóźnieniu lotu na trasie powyżej 3500 km do lub z kraju spoza UE kwota może zostać dodatkowo zmniejszona o połowę, jeśli przylecisz z opóźnieniem co najmniej trzech, ale krócej niż czterech godzin (Trybunał Sprawiedliwości UE, Sturgeon i in., pkt 63).
Warto wiedzieć, gdy samolot stoi
- Na początku warto ustalić, jaki próg obowiązuje: odległość trasy i to, czy lot odbywa się w obrębie UE, decydują o tym, czy próg z art. 6 ust. 1 wynosi dwie, trzy czy cztery godziny. Opieka należy się, gdy tylko przewoźnik może racjonalnie oczekiwać takiego opóźnienia, a najpóźniej gdy ten czas minie.
- Pomocne bywa udokumentowanie oczekiwania: zdjęcia tablic informacyjnych i wyświetlaczy przy bramce z widoczną godziną oraz SMS-y i powiadomienia od przewoźnika. Ułatwia to późniejsze wykazanie, jak długo trwało oczekiwanie.
- O posiłki i napoje, a gdy wylot przesuwa się na następny dzień, także o hotel i transport, można zapytać personel wprost. Jeśli opieki nie zapewniono, rachunki za niezbędne, rozsądne i odpowiednie wydatki warto zachować.
- Przy opóźnieniu wynoszącym co najmniej pięć godzin zwrot kosztu biletu wynika z art. 6 ust. 1 pkt (iii) i art. 8 ust. 1 lit. a. Art. 8 ust. 1 lit. a przewiduje w odpowiednich przypadkach także lot powrotny do pierwszego punktu wylotu, na przykład przy oczekiwaniu na lotnisku przesiadkowym. Nie jest pewne, czy po rezygnacji z podróży może przysługiwać także odszkodowanie, a pisemne potwierdzenie ustaleń z przewoźnikiem warto uzyskać przed opuszczeniem lotniska.
- Jeśli polecisz dalej, warto zapisać, kiedy lot faktycznie dotarł do miejsca docelowego, i porównać to z pierwotnym czasem przylotu z biletu. Na tym porównaniu opiera się kwestia odszkodowania; pomocne są karta pokładowa i zdjęcia z godziną.
Najczęstsze pytania, gdy samolot nie startuje
Art. 6 ust. 1 przyjmuje za punkt wyjścia opóźnienie względem rozkładowego czasu wylotu, czyli czasu, który widniał na bilecie. To, że przewoźnik co chwilę przesuwa wylot i podaje nowe godziny, nie zmienia tego punktu wyjścia. Warto więc pilnować pierwotnego czasu wylotu i liczyć od niego.
Art. 6 ust. 1 pkt (iii) odsyła tylko do art. 8 ust. 1 lit. a, czyli do zwrotu kosztu biletu, a nie do możliwości zmiany planu podróży z art. 8 ust. 1 lit. b i c. Jeśli przewoźnik mimo to proponuje zmianę planu podróży, warto poprosić o pisemną propozycję, żeby wiedzieć, co się akceptuje. Gdy lot zostanie formalnie odwołany, art. 5 ust. 1 lit. a odsyła do całego art. 8 i do wszystkich trzech możliwości.
Nie automatycznie. Według wytycznych interpretacyjnych Komisji zmiana numeru lotu może wskazywać na odwołanie, ale sama nie przesądza sprawy, a ocenia się to w każdym przypadku z osobna. Rozstrzygające według TSUE jest to, czy lot wykonano zgodnie z pierwotnie ustalonym przez przewoźnika planem.
Art. 6 ust. 1 nie stawia warunków co do przyczyny opóźnienia, a wyłączenie z art. 5 ust. 3 jest według swojego brzmienia ograniczone do odszkodowania z art. 7, a nie do opieki na miejscu. Posiłki, napoje oraz w razie potrzeby hotel i transport wynikają z art. 9, a nie z pytania o przyczynę. O opiekę można więc prosić niezależnie od tego, jaką przyczynę podaje przewoźnik.
Nie wiesz, czy Twoje opóźnienie się liczy?
Opisz lot i czas oczekiwania, a bezpłatnie ocenimy, czy Twoja sprawa może być objęta rozporządzeniem.
Odpowiedz na kilka pytań o lot i czas oczekiwania, a bezpłatnie ocenimy, czy Twoja sprawa może być objęta rozporządzeniem.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 261/2004 z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład i odwołania lub dużego opóźnienia lotów · EUR-Lex · Rozporządzenie · pobrano 2026-10-06
- Wyrok w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07, Christopher Sturgeon i in. przeciwko Condor Flugdienst GmbH oraz Stefan Böck i Cornelia Lepuschitz przeciwko Air France SA (czwarta izba, 19 listopada 2009 r.) · EUR-Lex / Trybunał Sprawiedliwości UE · Orzecznictwo · pobrano 2026-10-06
- Komunikat Komisji: Wytyczne interpretacyjne dotyczące rozporządzenia (WE) nr 261/2004 i rozporządzenia Rady (WE) nr 2027/97 (C/2024/5687, Dz.U. C, 25.9.2024) · EUR-Lex / Komisja Europejska · Organ · pobrano 2026-10-06