Strajk: kiedy odwołany lub opóźniony lot może dać prawo do odszkodowania?

Przy odwołanym locie, a także przy opóźnieniu co najmniej trzech godzin w miejscu docelowym, rozporządzenie (WE) nr 261/2004 daje prawo do odszkodowania w pieniądzu. Są jednak wyjątki. Pierwszy dotyczy chwili, w której przekazano Ci informację o odwołaniu: jeśli poinformowano Cię co najmniej dwa tygodnie przed odlotem, odszkodowanie nie przysługuje, bez względu na to, kto strajkował. Przy późniejszej informacji odszkodowanie nie przysługuje, jeśli przewoźnik zaoferował zmianę planu podróży zbliżoną do pierwotnych godzin: przy informacji między dwoma tygodniami a siedmioma dniami przed odlotem wylot najwyżej dwie godziny wcześniej i przylot najpóźniej cztery godziny później, przy krótszym uprzedzeniu wylot najwyżej godzinę wcześniej i przylot najpóźniej dwie godziny później (art. 5 ust. 1 lit. c). Drugi wyjątek dotyczy przyczyny: według art. 5 ust. 3 przewoźnik nie płaci, jeśli może wykazać, że zakłócenie wynika z nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

TSUE stawia dwa wymogi i oba muszą być spełnione: zdarzenie ma leżeć poza normalną działalnością przewoźnika i poza jego faktyczną kontrolą. Ocenę przeprowadza się w każdym przypadku osobno.

Strajk własnych pracowników przewoźnika jest według Trybunału zdarzeniem wewnętrznym. Spory o płace i warunki pracy należą do codzienności przedsiębiorstwa i przewoźnik może sam nimi zarządzać i na nie wpływać. Na strajk w służbie ruchu lotniczego lub na lotnisku przewoźnik wpływu nie ma. Trybunał stwierdził, że właśnie strajki kontrolerów ruchu lotniczego lub pracowników lotniska mogą stanowić nadzwyczajne okoliczności. Jest jednak wyjątek: jeśli strajk personelu wynika z żądań, które mogą spełnić wyłącznie organy publiczne, także strajk wewnętrzny może według Trybunału być nadzwyczajną okolicznością. Rozróżnienie na strajk wewnętrzny i zewnętrzny często więc rozstrzyga o prawie do odszkodowania, choć nie zawsze samo.

Kwestię rozstrzygnęła Wielka Izba TSUE 23 marca 2021 r. w sprawie C-28/20, Airhelp przeciwko SAS. Tłem był strajk pilotów SAS wiosną 2019 r. Związki pilotów w Danii, Szwecji i Norwegii wezwały członków do strajku po uznaniu, że rokowania zbiorowe utknęły w martwym punkcie, a strajk trwał od 26 kwietnia do 2 maja 2019 r. Pasażer, którego lot Malmö-Sztokholm został odwołany 29 kwietnia, przeniósł swoje roszczenie o odszkodowanie na Airhelp, a ten wniósł powództwo do sądu rejonowego w Attunda. Sąd skierował do TSUE pytanie prejudycjalne.

Odpowiedź Trybunału: strajk, który rozpoczyna się na wezwanie związku zawodowego reprezentującego własny personel przewoźnika, który jest zgodny z krajowymi przepisami, w tym o zawiadamianiu o strajku, którego celem jest uwzględnienie żądań personelu i w którym uczestniczy personel niezbędny do wykonania lotu, nie jest nadzwyczajną okolicznością w rozumieniu art. 5 ust. 3.

Według wykładni Trybunału SAS nie mógł więc powołać się na strajk jako tarczę przed roszczeniami o odszkodowanie. Wyrok obowiązuje w całej UE i wpływa dziś na ocenę podobnych strajków: zgodnie z prawem zapowiedziany strajk wewnątrz przewoźnika zwykle przemawia za pasażerem, a nie przeciw niemu.