„Wszelkie racjonalne środki”: warunek, który może podważyć odmowę

Decyduje brzmienie przepisu. Przewoźnik nie jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania na podstawie art. 7, jeśli potrafi wykazać, że odwołanie lotu wynika z nadzwyczajnych okoliczności, „których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków”. To zdanie zawiera dwa samodzielne wymogi, a to przewoźnik musi wykazać, że oba są spełnione.

Pierwszy warunek dotyczy zdarzenia: według Trybunału Sprawiedliwości UE chodzi wyłącznie o zdarzenia, które ze względu na swój charakter lub pochodzenie nie wchodzą w zakres normalnej działalności przewoźnika lotniczego i pozostają poza jego faktyczną kontrolą. Drugi warunek dotyczy zachowania samego przewoźnika, czyli tego, co zrobiono przed zdarzeniem, w jego trakcie i po nim. Odmowa, która wskazuje tylko przyczynę, odpowiada więc na połowę przepisu.

Trybunał doprecyzował, czego wymaga drugi warunek. Przewoźnik musi wykazać, że podjął środki dostosowane do sytuacji i wykorzystał wszystkie dostępne zasoby w postaci personelu, sprzętu i środków finansowych, aby uniknąć odwołania lub znacznego opóźnienia lotu. W sprawie C-315/15 dotyczącej zderzenia z ptakiem Trybunał wymagał ponadto, aby przewoźnik wykazał, że środki zapobiegawcze, na które się powołuje, rzeczywiście podjęto w odniesieniu do danego lotu. Samo wskazanie procedur istniejących na papierze nie wystarcza.

Ocena zaczyna się przed zakłóceniem. W sprawie C-294/10, Eglītis i Ratnieks przeciwko Latvijas Republikas Ekonomikas ministrija, Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł 12 maja 2011 r., że przewoźnik lotniczy już na etapie planowania lotu powinien w rozsądnym zakresie uwzględnić ryzyko opóźnień na wypadek wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Powinien więc zaplanować pewną rezerwę czasową, która w miarę możliwości pozwoli wykonać lot, gdy nadzwyczajna okoliczność ustanie.

Trybunał jednocześnie wyraźnie wskazał, że nie można ustalić ogólnej minimalnej rezerwy czasowej obowiązującej bez wyjątku wszystkie linie lotnicze w każdej sytuacji. Ocenia się to w konkretnym przypadku i w odniesieniu do możliwości samego przewoźnika w danym momencie: rezerwa czasowa nie może być tak duża, aby zmuszała przewoźnika do nadmiernych poświęceń.

Do planowania należą także skutki następcze. Trybunał wymienił jako przykłady trudności ze zdobyciem nowego slotu w korytarzu powietrznym oraz warunki lądowania na lotnisku docelowym, w tym jego całkowite lub częściowe zamknięcie w niektórych godzinach nocnych, ale tylko w zakresie, w jakim te ryzyka można było przewidzieć i obliczyć. To, że nadzwyczajna okoliczność ustała, samo więc nie rozstrzyga sprawy: pytanie brzmi również, czy przewoźnik zaplanował racjonalną rezerwę czasową, aby móc polecieć, gdy znów było to możliwe.

Drugi warunek dotyczy również tego, co przewoźnik robi po zakłóceniu. W sprawie C-74/19, LE przeciwko Transportes Aéreos Portugueses SA, Trybunał Sprawiedliwości UE rozpatrywał 11 czerwca 2020 r. przypadek, w którym przewoźnik przeniósł pasażera na własny lot, który dotarł na miejsce dopiero dzień po pierwotnie planowanym przylocie. Trybunał uznał, że takiej zmiany planu podróży nie można automatycznie uznać za racjonalny środek.

Przewoźnik powinien natomiast rozważyć wszystkie rozwiązania, które dają krótsze opóźnienie niż jego własny następny lot: loty bezpośrednie i z przesiadką, także wykonywane przez innych przewoźników lotniczych, niezależnie od tego, czy należą do tego samego sojuszu. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy takich rozwiązań brakuje albo oznaczałyby nadmierne poświęcenia dla przewoźnika z uwagi na jego możliwości.

Dlatego pytanie „jakie rozwiązania rozważono?” jest co najmniej tak samo ważne jak pytanie o przyczynę. Jeśli tego samego wieczoru istniał wylot innego przewoźnika, to Twoja linia lotnicza powinna wyjaśnić, dlaczego z niego nie skorzystano.