Gesloten luchthaven en gesloten luchtruim: aswolk, stroomstoring, tanksysteem en drones

Bij een geannuleerde vlucht kan verordening 261/2004 recht geven op financiële compensatie, en het Hof van Justitie heeft bepaald dat passagiers van vertraagde vluchten voor het recht op compensatie volgens artikel 7 kunnen worden gelijkgesteld met passagiers van geannuleerde vluchten, als zij drie uur of meer tijd verliezen tot de eindbestemming.

De uitzondering staat in artikel 5 lid 3: de maatschappij hoeft niet te betalen als zij kan aantonen dat de verstoring het gevolg is van buitengewone omstandigheden die ondanks het treffen van alle redelijke maatregelen niet voorkomen konden worden. Overweging 14 van de verordening noemt als voorbeelden van zulke omstandigheden onder meer weersomstandigheden die de vlucht onmogelijk maken, veiligheidsrisico's en onverwachte tekortkomingen in de vliegveiligheid. De bewijslast ligt bij de maatschappij.

Het eerste onderdeel is of de gebeurtenis wel een buitengewone omstandigheid is. Het Hof stelt hier twee eisen die allebei moeten zijn vervuld (ze zijn cumulatief): de gebeurtenis moet naar haar aard of oorsprong buiten de normale bedrijfsvoering van de maatschappij vallen en buiten haar feitelijke controle liggen. In de zaak over benzine op de start- en landingsbaan bij Treviso waren beide vervuld: de benzine kwam niet van het eigen vliegtuig van de maatschappij, het schoonmaken van de banen hoort niet bij de taken van de maatschappij en de maatschappij moet zich voegen naar de beslissing van de luchthavenautoriteit om de baan te sluiten. Het Hof oordeelde dat de benzine op de baan, die tot sluiting van de baan leidde, een buitengewone omstandigheid was die ondanks het treffen van alle redelijke maatregelen niet voorkomen kon worden. Het dictum is wel voorwaardelijk: het geldt voor benzine die niet afkomstig is van een luchtvaartuig van de maatschappij die de vlucht uitvoerde.

Het tweede onderdeel is of de omstandigheid niet voorkomen kon worden, ook al waren alle redelijke maatregelen genomen. De maatschappij moet ook maatregelen hebben genomen die aan de situatie waren aangepast om de gevolgen te voorkomen, en de vertraging die niet door de sluiting is veroorzaakt, kan niet op de sluiting worden afgeschoven.

De uitbarsting van de Eyjafjallajökull begon op 20 maart 2010 en ging op 14 april over in een explosieve fase. De dag erna werd het luchtruim boven meerdere lidstaten gesloten vanwege de as. Een passagier van wie de vlucht Faro–Dublin op 17 april werd geannuleerd, vorderde vergoeding van haar uitgaven voor eten, onderdak en vervoer tot zij op 24 april naar huis kon.

Het arrest van 31 januari 2013 in zaak C-12/11 is nog steeds het uitgangspunt. De sluiting van het luchtruim als gevolg van de uitbarsting was een buitengewone omstandigheid, maar die onthief de maatschappij niet van haar verplichting tot verzorging op grond van artikel 5 lid 1 onder b en artikel 9.

Het Hof wees uitdrukkelijk het idee van een aparte categorie van „bijzonder buitengewone omstandigheden” af, naast die van artikel 5 lid 3. Uit de tekst van de verordening blijkt ook niet dat de verzorgingsplicht bij zulke omstandigheden in tijd of bedrag is beperkt. Vergoeding voor verzorging die de maatschappij niet regelde, wordt wel beoordeeld naar wat in de situatie noodzakelijk, passend en redelijk was.

Houd twee dingen uit elkaar: een geldige reden om de vaste compensatie niet te betalen is geen geldige reden om passagiers zonder eten of hotel te laten zitten.