Instapweigering zonder overboeking: kun je toch recht hebben op compensatie?
In het kort
Instapweigering geldt niet alleen bij overboekte vluchten. Het Hof van Justitie heeft bepaald dat het begrip ook gevallen omvat waarin de maatschappij een passagier om andere redenen niet wil vervoeren, bijvoorbeeld operationele (C-22/11). Je kunt dus recht hebben op compensatie van 250, 400 of 600 euro, naar gelang van de afstand, ook als de vlucht niet overboekt was.
Door Airlate · Gepubliceerd · Bijgewerkt
Vertel over de vlucht en wat de maatschappij zei, dan beoordelen we kosteloos of het om instapweigering kan gaan.
Wat de verordening zegt
De basis van de rechten staat op de pagina's over instapweigering en over vertraagde of geannuleerde vluchten. Hier gaat het om het geval waarin de maatschappij iets anders zegt dan „overboekt”.
De definitie. Volgens artikel 2 onder j van verordening 261/2004 is instapweigering de weigering om passagiers op een vlucht te vervoeren, hoewel zij zich hebben gemeld overeenkomstig de voorwaarden van artikel 3, lid 2. Uitzondering: redelijke gronden, bijvoorbeeld gezondheid, veiligheid of ontoereikende reisdocumenten. Het woord overboeking komt in de definitie niet voor.
De procedure van artikel 4. De maatschappij moet eerst vrijwilligers oproepen die tegen voordelen hun plaats willen afstaan (artikel 4, lid 1). Pas als zich te weinig vrijwilligers melden, mag zij instappen tegen de wil van passagiers weigeren (artikel 4, lid 2). Dan moet zij volgens artikel 4, lid 3 onmiddellijk compensatie betalen volgens artikel 7 en bijstand bieden volgens de artikelen 8 en 9, dus compensatie, terugbetaling of een andere vlucht en verzorging.
Het Hof in C-22/11: de oorzaak bepaalt niet of het instapweigering is
In het dictum, punt 1, staat dat het begrip niet alleen ziet op gevallen waarin instappen wordt geweigerd wegens overboeking, maar ook op gevallen waarin dat om andere redenen gebeurt, bijvoorbeeld operationele. De wetgever heeft elke verwijzing naar de oorzaak uit de definitie gehaald (punten 21 en 22).
Waar de zaak over ging, en waar niet over
Finnair annuleerde een vlucht wegens een staking van luchthavenpersoneel in Barcelona en herindeelde latere vluchten. Een passagier met een ticket voor twee dagen later, die zich naar behoren had gemeld, moest tot de avond wachten. Het Hof stelde vast dat de situatie lijkt op gewone overboeking, omdat de maatschappij zijn plaats aan andere passagiers had toegewezen en zelf een keuze tussen passagiers had gemaakt (punt 32).
Het belang van anderen is niet genoeg. Dat de plaatsen aan anderen werden gegeven om die niet te lang te laten wachten, is geen redelijke grond in de zin van artikel 2 onder j, omdat de reden niet aan de geweigerde passagier kan worden toegerekend (punten 33 en 34).
De staking onthief de maatschappij niet. Buitengewone omstandigheden die de maatschappij ertoe brengen latere vluchten te herindelen, kunnen volgens het dictum, punt 2, noch instapweigering op die vluchten rechtvaardigen noch de maatschappij ontheffen van de compensatieplicht van artikel 4, lid 3. De uitzondering in artikel 5, lid 3 geldt volgens haar tekst voor een geannuleerde vlucht. Het Hof stelde vast dat artikel 2 onder j en artikel 4 geen vergelijkbare ontheffing bevatten (punt 36).
De grens van het arrest. De zaak ging over de herindeling van vluchten na een geannuleerde vlucht, niet over een wissel naar een kleiner toestel. Het arrest beslist dus niet elk zo'n geval, maar de maatschappij moet wel ingaan op de redenering over toegewezen plaatsen. Zie ook de verwijzing van de maatschappij naar buitengewone omstandigheden.
| De maatschappij zegt | Is het instapweigering? | Waarom |
|---|---|---|
| We wisselden naar een kleiner toestel en niet iedereen paste erin. | Dat kan. | De definitie vraagt niet naar de oorzaak (C-22/11, dictum punt 1), maar het arrest ging niet over een toestelwissel. Doorslaggevend is dat de passagier zich overeenkomstig artikel 3, lid 2 had gemeld en toch niet werd vervoerd, en dat er geen redelijke grond was. |
| Om operationele redenen hebben we vluchten herindeeld. | Dat kan. | Operationele redenen worden in het dictum uitdrukkelijk genoemd. In die zaak waren het geen redelijke gronden in de zin van artikel 2 onder j (punten 31-34). |
| Je meldde je als vrijwilliger en kreeg een voordeel. | In de regel niet in de zin van artikel 4, lid 3. | Artikel 4, lid 3 geldt voor passagiers die tegen hun wil worden geweigerd. Vrijwilligers krijgen de afgesproken voordelen plus bijstand volgens artikel 8 (artikel 4, lid 1). |
| Je was niet op tijd ingecheckt. | Kan erbuiten vallen. | De definitie vereist dat de passagier zich overeenkomstig artikel 3, lid 2 heeft gemeld: bevestigde reservering en op tijd inchecken. |
| Je reisdocumenten waren ontoereikend, of er was een gezondheids- of veiligheidsreden die jou betreft. | In de regel niet, als de reden redelijk is. | Artikel 2 onder j noemt juist deze voorbeelden als redelijke gronden. |
| De vlucht werd helemaal niet uitgevoerd. | Nee, dat is een geannuleerde vlucht. | Artikel 2 onder l omschrijft annulering als het niet uitvoeren van een vooraf geplande vlucht. Dan gelden andere regels, onder meer artikel 5. Vertrok de vlucht wel en mocht een passagier niet mee, dan gaat het eerder om weigering van vervoer. |
Voorbeeld: een kleiner toestel en twintig achterblijvers bij de gate
Je hebt een bevestigde boeking en bent ruim op tijd ingecheckt. Bij de gate wordt het vliegtuig vervangen door een kleiner type en twintig passagiers, onder wie jij, mogen niet mee. De maatschappij schrijft dat de vlucht niet overboekt was maar dat het om „operationele redenen” ging. Nadat de maatschappij om vrijwilligers heeft gevraagd en zich te weinig hebben gemeld, blijf je tegen je wil achter.
Getoetst aan artikel 2 onder j is er geen verwijzing naar de oorzaak, en wat je meemaakte is een weigering om je te vervoeren, ook al had je je op tijd gemeld. Daarna wordt getoetst of er een redelijke grond was van het soort dat het artikel bedoelt. C-22/11 ging over herindeling na een staking en niet over een toestelwissel, dus het arrest beslist dat geval niet. Wordt de vlucht helemaal geannuleerd, dan is het een geannuleerde vlucht.
Goed om te weten bij het beoordelen van zo'n situatie
- Tijd en documenten. De boekingsbevestiging, het incheckmoment en de instapkaart, als er een is verstrekt, laten zien dat de passagier zich overeenkomstig artikel 3, lid 2 had gemeld en dat reisdocumenten niet de reden waren.
- De oproep voor vrijwilligers. Dat de maatschappij eerst om vrijwilligers moet vragen, staat in artikel 4, lid 1. Het is verstandig te noteren wat er bij de gate werd gezegd en of de passagier op een aanbod inging. Daarvan hangt af of de weigering tegen de wil van de passagier was.
- Wat schriftelijk is verstrekt. Volgens artikel 14, lid 2 moet de maatschappij die instappen weigert schriftelijke informatie geven over de regels voor compensatie en bijstand en over hoe de nationale instantie bereikt kan worden. Bij de incheckbalie hoort een mededeling over de rechten te hangen (artikel 14, lid 1). Bewaar alles wat laat zien welke reden de maatschappij noemde.
- Instapweigering of annulering. Dit zijn twee verschillende grondslagen. Daarom wordt het antwoord van de maatschappij bij de beoordeling gelezen tegen artikel 2 van de verordening en de rechtspraak van het Hof, zodat de claim op de juiste bepaling rust.
Volgende stappen
Bewaar alles in origineel. Je kunt ook zelf verder, bijvoorbeeld via de rechter. De ILT, de handhavingsinstantie, behandelt geen individuele compensatieverzoeken, maar kan wel maatregelen nemen tegen maatschappijen die de wet overtreden, en de maatschappij moet de klacht of claim eerst zelf krijgen, zie klacht over een luchtvaartmaatschappij indienen. Beroept de maatschappij zich op buitengewone omstandigheden, lees dan wat dat antwoord betekent.
Wil je weten hoe het in zijn werk gaat?
We beoordelen kosteloos of je vlucht onder de verordening kan vallen. Dien je een claim in en ga je akkoord met de voorwaarden, dan behandelt Airlate de claim handmatig.
Veelgestelde vragen
Nee. Artikel 2 onder j noemt overboeking niet, en het Hof van Justitie heeft in C-22/11 bepaald dat het begrip ook instapweigering om andere redenen omvat, bijvoorbeeld operationele.
In C-22/11 accepteerde het Hof dat niet voor vluchten die na een staking waren herindeeld (dictum punt 2). Artikel 5, lid 3 geldt volgens zijn tekst voor een geannuleerde vlucht. Ligt er een andere gebeurtenis achter dan in die zaak, dan wordt die apart beoordeeld.
Vrijwilligers krijgen de voordelen die ze met de maatschappij afspraken en bijstand volgens artikel 8 (artikel 4, lid 1). De compensatie van artikel 4, lid 3 geldt voor wie tegen de eigen wil wordt geweigerd.
Vertel over de vlucht en wat de maatschappij zei, dan beoordelen we kosteloos of het om instapweigering kan gaan.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 (artikel 2 onder j, k en l, artikel 3, lid 2, artikel 4, artikel 5, lid 3, artikel 7, lid 1, artikel 8, 9 en 14) · EUR-Lex · Verordening · geraadpleegd 2026-10-15
- Arrest in zaak C-22/11, Finnair Oyj tegen Timy Lassooy (derde kamer, 4 oktober 2012) · Hof van Justitie van de EU via EUR-Lex · Rechtspraak · geraadpleegd 2026-10-15
- Passagiersrechten luchtvaart · Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) · Toezichthouder · geraadpleegd 2026-10-15
Gerelateerde gidsen
- Instapweigering
- EU261-verordening uitgelegd
- Compensatiebedragen
- Luchtvaartmaatschappij schrijft “buitengewone omstandigheden”: wat betekent dat antwoord?
- Instapweigering bij een overstap: wat geldt er?
- Instapweigering bij de gate: te laat inchecken, paspoort of visum
- Luchtvaartmaatschappij weigert compensatie: zo beoordeel je de afwijzing