Staking: wanneer geeft een geannuleerde of vertraagde vlucht recht op compensatie?

Bij een geannuleerde vlucht, en bij een vertraging van ten minste drie uur op de eindbestemming, kan verordening 261/2004 recht geven op financiële compensatie. Maar er zijn uitzonderingen. Eén daarvan hangt af van wanneer je bericht over de annulering kreeg: kreeg je dat ten minste twee weken voor vertrek, dan bestaat geen recht op compensatie, ongeacht wie staakte. Kreeg je het later, dan bestaat geen recht op compensatie als de maatschappij je een omboeking aanbood dicht bij je oorspronkelijke tijden: bij bericht tussen twee weken en zeven dagen voor vertrek met vertrek ten hoogste twee uur eerder en aankomst uiterlijk vier uur later, bij korter bericht met vertrek ten hoogste een uur eerder en aankomst uiterlijk twee uur later (artikel 5 lid 1 onder c). Een andere uitzondering betreft de oorzaak: volgens artikel 5 lid 3 hoeft de maatschappij niet te betalen als zij kan aantonen dat de verstoring het gevolg is van buitengewone omstandigheden die ondanks het treffen van alle redelijke maatregelen niet voorkomen konden worden.

Het Hof van Justitie van de EU stelt twee eisen, en beide moeten zijn vervuld: de gebeurtenis moet buiten de normale activiteit van de maatschappij vallen en buiten haar feitelijke controle. De beoordeling gebeurt per geval.

Een staking van het eigen personeel van de maatschappij is volgens het Hof een interne gebeurtenis. Conflicten over loon en arbeidsvoorwaarden horen bij het dagelijks functioneren van een onderneming en zijn iets wat de maatschappij zelf kan beheersen en beïnvloeden. Een staking bij de luchtverkeersleiding of op de luchthaven beheerst de maatschappij daarentegen niet. Het Hof heeft uitgesproken dat juist stakingen van luchtverkeersleiders of luchthavenpersoneel buitengewone omstandigheden kunnen zijn. Er is wel een uitzondering: komt de staking van het eigen personeel voort uit eisen die alleen de overheid kan inwilligen, dan kan volgens het Hof ook een interne staking een buitengewone omstandigheid zijn. Het onderscheid tussen intern en extern bepaalt je recht op compensatie dus vaak, maar niet altijd op zichzelf.

De vraag werd beslist door de grote kamer van het Hof van Justitie van de EU op 23 maart 2021 in zaak C-28/20, Airhelp tegen SAS. De achtergrond was de staking van SAS-piloten in het voorjaar van 2019. De pilotenvakbonden in Denemarken, Zweden en Noorwegen riepen hun leden op te staken nadat zij hadden vastgesteld dat de cao-onderhandelingen waren vastgelopen, en de staking duurde van 26 april tot 2 mei 2019. Een passagier wiens vlucht Malmö-Stockholm op 29 april werd geannuleerd, droeg zijn vordering over aan Airhelp, dat een zaak aanhangig maakte bij de rechtbank Attunda. De rechtbank vroeg het Hof om een prejudiciële beslissing.

Het antwoord van het Hof: een staking die wordt begonnen op oproep van een vakbond voor het eigen personeel van de maatschappij, die de nationale regels onder meer over aankondiging volgt, die ertoe strekt dat het personeel gehoor krijgt voor zijn eisen en die wordt uitgevoerd door personeel dat nodig is om de vlucht uit te voeren, is geen buitengewone omstandigheid in de zin van artikel 5 lid 3.

Volgens de uitleg van het Hof kon SAS de staking dus niet gebruiken als schild tegen compensatieclaims. Het arrest geldt in de hele EU en bepaalt hoe vergelijkbare stakingen nu worden beoordeeld: een rechtmatig aangekondigde staking binnen de maatschappij pleit in de regel voor de passagier, niet ertegen.