„To stało się na wcześniejszym locie”: kiedy przewoźnik może powołać się na poranne zakłócenie?

Ten sam samolot wykonuje w ciągu dnia kilka lotów jeden po drugim. Jeśli maszyna utknie rano, opóźnienie ciągnie się przez całą rotację, dlatego w odmowach często pisze się, że samolot przyleciał późno z poprzedniego lotniska. Według art. 5 ust. 3 rozporządzenia UE 261/2004 przewoźnik jest zwolniony z odszkodowania na podstawie art. 7 tylko wtedy, gdy może wykazać, że zakłócenie wynika z nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Ciężar dowodu spoczywa na przewoźniku, nie na Tobie.

Gdy przewoźnik wskazuje na wcześniejszy lot, oprócz wymogu racjonalnych środków muszą być spełnione dwa warunki. Zdarzenie ma być nadzwyczajne w rozumieniu rozporządzenia i ma być przyczyną tego, że dotknęło właśnie Twój lot. Jeśli drugi warunek nie jest spełniony, zarzut przewoźnika nie wytrzymuje, nawet jeśli samo zdarzenie było nadzwyczajne.

Rozporządzenie przewiduje, że jedno zdarzenie może dotknąć kilka lotów. Według motywu 15 nadzwyczajne okoliczności należy uznać za istniejące, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu w danym dniu powoduje duże opóźnienie, przełożenie na następny dzień lub odwołanie jednego lub kilku lotów tego samolotu, nawet jeśli przewoźnik podjął wszelkie racjonalne środki, aby uniknąć opóźnienia lub odwołania. Motyw mówi jednak konkretnie o decyzji kierownictwa lotów i nie jest ogólną przepustką na wszystko, co spotkało samolot wcześniej w ciągu dnia.

Sprawę rozstrzygnęła czwarta izba TSUE 11 czerwca 2020 r. w sprawie C-74/19, LE przeciwko Transportes Aéreos Portugueses SA. Tłem był pasażer, który zachowywał się na tyle uciążliwie, że dowódca skierował lot na inne lotnisko, by go wysadzić. Ten sam samolot miał potem wykonać lot, na który zarezerwowany był pasażer LE, i ten lot został znacznie opóźniony.

Odpowiedź Trybunału: przewoźnik może powołać się na nadzwyczajną okoliczność, która dotknęła poprzedni lot wykonywany przez niego tym samym statkiem powietrznym, pod warunkiem, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy między wystąpieniem tej okoliczności a tym, że późniejszy lot został opóźniony lub odwołany. Przy tej ocenie uwzględnia się m.in. sposób, w jaki przewoźnik wykorzystuje samolot.

W tym samym wyroku Trybunał wypowiedział się o tym, co zwykle nie wystarcza jako racjonalny środek: przeniesienie pasażera na własny lot przewoźnika z przylotem następnego dnia po pierwotnie planowanym. Jest to co do zasady akceptowane tylko wtedy, gdy brakowało jakiejkolwiek innej zmiany planu podróży, bezpośredniej lub z przesiadką, z samym przewoźnikiem lub innym przewoźnikiem, która dałaby mniejsze opóźnienie, albo gdyby taka zmiana planu podróży wiązała się z nieproporcjonalnym poświęceniem dla przewoźnika z uwagi na jego możliwości w danym czasie.

Zakłócenia mają często więcej niż jedną przyczynę. TSUE rozstrzygał to w sprawie C-315/15, Pešková i Peška przeciwko Travel Service a.s., 4 maja 2017 r. Jeśli opóźnienie wynika zarówno z nadzwyczajnej okoliczności, jak i z czegoś, co nadzwyczajne nie jest, opóźnienie przypisane nadzwyczajnej okoliczności odlicza się od łącznego opóźnienia lotu w chwili przylotu, o ile okoliczności nie można było uniknąć, a przewoźnik podjął racjonalne środki, by zapobiec jej skutkom. To, co zostaje, ocenia się osobno.

Próg odszkodowania przy opóźnieniu to trzy godziny do miejsca docelowego. Nie wynika on z brzmienia rozporządzenia, lecz z wyroku TSUE w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07, Sturgeon i in., z 19 listopada 2009 r. Jeśli reszta wynosi trzy godziny lub więcej, może Ci przysługiwać prawo do odszkodowania, mimo że część opóźnienia była nadzwyczajna.

Powołanie się na wcześniejsze zakłócenie często idzie w parze ze zmianą planu podróży, a wtedy obowiązuje zasada, o której wielu pasażerów nie wie. W sprawie C-832/18, A i in. przeciwko Finnair Oyj, rozstrzygniętej przez ósmą izbę 12 marca 2020 r., TSUE orzekł, że pasażer, który otrzymał odszkodowanie za odwołany lot i zaakceptował zaoferowaną zmianę planu podróży, może domagać się odszkodowania także z powodu opóźnienia lotu zastępczego, gdy opóźnienie osiąga liczbę godzin dającą prawo do odszkodowania, a lot zastępczy wykonuje ten sam przewoźnik co odwołany lot.

To, że zaakceptowano zmianę planu podróży, nie zamyka więc drogi. Oba zakłócenia ocenia się osobno, a przewoźnik może musieć wykazywać nadzwyczajne okoliczności dwukrotnie. W tym samym wyroku Trybunał orzekł też, że awarii części wymienianej dopiero po awarii (tzw. część „on condition”) co do zasady nie można podnosić jako nadzwyczajnej okoliczności, nawet jeśli przewoźnik ma w zapasie część zamienną.