Zamknięte lotnisko i zamknięta przestrzeń powietrzna: pył wulkaniczny, awaria zasilania, system tankowania i drony

Przy odwołanym locie rozporządzenie 261/2004 może dawać prawo do odszkodowania finansowego, a TSUE orzekł, że pasażerowie lotów opóźnionych mogą być traktowani jak pasażerowie lotów odwołanych w zakresie prawa do odszkodowania z art. 7, jeżeli tracą trzy godziny lub więcej do miejsca docelowego.

Wyjątek znajduje się w art. 5 ust. 3: przewoźnik nie musi płacić, jeżeli może wykazać, że zakłócenie wynika z nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Motyw 14 rozporządzenia wymienia jako przykłady takich okoliczności m.in. warunki meteorologiczne uniemożliwiające wykonanie danego lotu, zagrożenia dla bezpieczeństwa i nieoczekiwane wady systemów bezpieczeństwa lotu. Ciężar dowodu spoczywa na przewoźniku.

Pierwszy człon to to, czy zdarzenie w ogóle jest nadzwyczajną okolicznością. Trybunał stawia tu dwa wymogi, które muszą być spełnione łącznie (są kumulatywne): zdarzenie ma ze względu na swój charakter lub źródło leżeć poza normalną działalnością przewoźnika i poza jego faktyczną kontrolą. W sprawie o benzynę na pasie startowym i do lądowania w Treviso oba warunki były spełnione: benzyna nie pochodziła z samolotu przewoźnika, sprzątanie pasów nie należy do zadań przewoźnika, a przewoźnik musi stosować się do decyzji władz lotniska o zamknięciu pasa. Trybunał uznał, że benzyna na pasie, która doprowadziła do jego zamknięcia, była nadzwyczajną okolicznością, której nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Sentencja jest jednak warunkowa: dotyczy benzyny, która nie pochodzi ze statku powietrznego należącego do przewoźnika wykonującego lot.

Drugi człon to to, czy okoliczności nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Przewoźnik musi też wykazać, że podjął środki dostosowane do sytuacji, by uniknąć jej skutków, a tej części opóźnienia, która nie wynika z zamknięcia, nie można na nie zrzucić.

Wybuch wulkanu Eyjafjallajökull zaczął się 20 marca 2010 r., a 14 kwietnia przeszedł w fazę eksplozywną. Następnego dnia z powodu pyłu zamknięto przestrzeń powietrzną nad wieloma państwami członkowskimi. Pasażerka, której lot Faro–Dublin odwołano 17 kwietnia, domagała się zwrotu wydatków na jedzenie, nocleg i transport do czasu, gdy mogła wrócić do domu 24 kwietnia.

Wyrok z 31 stycznia 2013 r. w sprawie C-12/11 jest nadal punktem wyjścia. Zamknięcie przestrzeni powietrznej w następstwie wybuchu było nadzwyczajną okolicznością, ale nie zwalniało przewoźnika z obowiązku zapewnienia opieki na podstawie art. 5 ust. 1 lit. b i art. 9.

Trybunał wyraźnie odrzucił pogląd o odrębnej kategorii „szczególnie nadzwyczajnych okoliczności” poza tymi, o których mowa w art. 5 ust. 3. Z brzmienia rozporządzenia nie wynika też, by obowiązek opieki przy takich okolicznościach był ograniczony w czasie lub co do kwoty. Zwrot kosztów opieki, której przewoźnik nie zapewnił, ocenia się natomiast według tego, co w danej sytuacji było konieczne, odpowiednie i rozsądne.

Warto rozróżnić dwie rzeczy: ważny powód, by nie wypłacać stałego odszkodowania, nie jest ważnym powodem, by zostawić pasażerów bez jedzenia czy hotelu.