Defect aan het vliegtuig: wanneer houdt de uitzondering van de maatschappij stand?

Bij een geannuleerde vlucht kan verordening 261/2004 recht geven op financiële compensatie, en volgens de rechtspraak van het Hof van Justitie kan hetzelfde gelden bij een vertraging van ten minste drie uur tot de eindbestemming. Een uitzondering betreft de informatie: kreeg je ten minste twee weken vóór vertrek bericht over de annulering, dan is er ongeacht de oorzaak geen compensatie, en bij korter vooraf kan een aanbod van een andere vlucht binnen bepaalde tijdsgrenzen hetzelfde effect hebben (artikel 5 lid 1 onder c). Een andere uitzondering betreft de oorzaak, en artikel 5 lid 3 is de weg waarlangs de maatschappij onder de betalingsplicht uit kan: de maatschappij hoeft geen compensatie volgens artikel 7 te betalen als zij kan aantonen dat de annulering het gevolg is van buitengewone omstandigheden die ondanks het treffen van alle redelijke maatregelen niet voorkomen konden worden.

Het Hof van Justitie legt de uitzondering zo uit dat zij twee eisen bevat die allebei moeten zijn vervuld (C-549/07, C-832/18). De gebeurtenis moet naar haar aard of oorsprong buiten de normale bedrijfsvoering van de maatschappij vallen en buiten haar feitelijke controle liggen. Bovendien moet de maatschappij kunnen aantonen dat zij toch alles deed wat redelijk was om de gevolgen te voorkomen. De bewijslast ligt bij de maatschappij, niet bij jou.

Overweging 14 van de verordening noemt onverwachte tekortkomingen in de vliegveiligheid als voorbeeld van wat een buitengewone omstandigheid kan zijn, en die formulering ligt het meest voor de hand wanneer een maatschappij in een afwijzing „technisch mankement” schrijft. Het Hof van Justitie heeft de uitzondering echter eng uitgelegd, juist omdat het een uitzondering is op een hoofdregel die passagiers moet beschermen.

De basis werd gelegd in zaak C-549/07, Wallentin-Hermann tegen Alitalia – Linee Aeree Italiane SpA, beslist op 22 december 2008. Het Hof bepaalde dat technische problemen op zich niet als buitengewone omstandigheden kunnen worden aangemerkt: mankementen die bij onderhoud aan het licht komen of voortvloeien uit gebrekkig onderhoud, liggen binnen de bedrijfsvoering. Het arrest beantwoordt ook twee andere vragen die het onthouden waard zijn. Dat de maatschappij de minimumregels voor onderhoud heeft nageleefd, volstaat niet om aan te tonen dat alle redelijke maatregelen zijn genomen. En hoe vaak een bepaalde maatschappij technische problemen heeft, zegt op zich niets over de vraag of de omstandigheid buitengewoon was.

In zaak C-257/14, van der Lans tegen Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM), beslist op 17 september 2015, werd het argument beoordeeld dat het defect onverwacht kwam. De vlucht Quito–Amsterdam op 13 augustus 2009 liep ongeveer 29 uur vertraging op nadat een brandstofpomp en een hydromechanische eenheid vervangen moesten worden. Het Hof kwam tot de conclusie dat zo'n technisch probleem, ook wanneer het onvoorzien is opgetreden, niet het gevolg is van gebrekkig onderhoud en bij regelmatige controles niet is opgemerkt, niet onder het begrip buitengewone omstandigheden valt. Vliegtuigen in vliegbare staat houden is de kern van het runnen van een luchtvaartmaatschappij. Het Hof voegde eraan toe dat de maatschappij ook niet kan weigeren compensatie te betalen door te verwijzen naar een fout van de fabrikant van bepaalde defecte onderdelen.

Zaak C-832/18, A e.a. tegen Finnair Oyj, beslist op 12 maart 2020, gaat over een detail dat praktische geschillen kan beslissen: onderdelen die pas worden vervangen als ze kapotgaan, zogeheten on condition-onderdelen. Het Hof bepaalde dat een defect aan zo'n onderdeel in beginsel tot de normale bedrijfsvoering hoort en dat de maatschappij zich daarom niet op buitengewone omstandigheden kan beroepen, ook al heeft zij altijd een reserveonderdeel op voorraad, tenzij het defect toch buiten zowel de bedrijfsvoering als de feitelijke controle ligt. Hetzelfde arrest bevat een gegeven dat meer mensen zouden moeten kennen: wie compensatie heeft gekregen voor een geannuleerde vlucht en een omboeking heeft aanvaard, kan ook recht hebben op compensatie voor vertraging van de vervangende vlucht, mits aan de voorwaarden is voldaan en dezelfde maatschappij beide vluchten uitvoert.