Vogelaanvaring en voorwerpen op de baan: buitengewone omstandigheden, maar alleen voor de tijd die ze echt veroorzaakten

Bij een geannuleerde vlucht, en bij een vertraging van ten minste drie uur op de eindbestemming, kan verordening 261/2004 recht geven op financiële compensatie. De uitzondering staat in artikel 5 lid 3: de maatschappij hoeft alleen niet te betalen als zij kan aantonen dat de verstoring het gevolg is van buitengewone omstandigheden die ondanks het treffen van alle redelijke maatregelen niet voorkomen konden worden. Het Hof stelt twee eisen die beide moeten zijn vervuld: de gebeurtenis moet buiten de normale activiteit van de maatschappij en buiten haar feitelijke controle vallen.

De vogelaanvaring werd beoordeeld in zaak C-315/15, Pešková en Peška tegen Travel Service, waarin de derde kamer van het Hof op 4 mei 2017 bepaalde dat een aanvaring tussen een vliegtuig en een vogel onder het begrip buitengewone omstandigheden valt. De achtergrond was een vlucht Burgas-Ostrava op 10 augustus 2013 die met vijf uur en twintig minuten vertraging aankwam.

Ook rommel en afval op de baan zijn door het Hof beoordeeld. In zaak C-501/17, Germanwings tegen Pauels, stelde het Hof op 4 april 2019 vast dat bandschade door een vreemd voorwerp op de start- en landingsbaan van een luchthaven onder het begrip buitengewone omstandigheden valt: schade die uitsluitend door zo'n voorwerp ontstaat, wat de maatschappij moet aantonen, hoort niet bij haar normale activiteit, en omdat het schoonhouden van de baan helemaal niet tot haar taken behoort, valt het buiten haar feitelijke controle. In die zaak zat een schroef in een band van het toestel dat op 28 augustus 2015 van Dublin naar Düsseldorf zou vliegen. In zaak C-159/18, Moens tegen Ryanair, kwam het Hof op 26 juni 2019 tot hetzelfde oordeel over benzine op de baan die tot sluiting van de baan leidde, maar het dictum rust op een uitdrukkelijke voorwaarde: de benzine was niet afkomstig van een luchtvaartuig van de maatschappij die de vlucht uitvoerde.

Dat de gebeurtenis buitengewoon is, betekent niet dat de hele vertraging is beschermd. Het Pešková-arrest bevat een regel die gemakkelijk wordt gemist: heeft de vertraging meerdere oorzaken, dan wordt het deel dat aan de buitengewone omstandigheid kan worden toegeschreven van de totale vertraging afgetrokken, en pas daarna wordt beoordeeld of wat overblijft drie uur op de eindbestemming bereikt. De aftrek veronderstelt dat de maatschappij aantoont dat juist dat deel van de vertraging het gevolg is van een buitengewone omstandigheid die niet kon worden vermeden, en dat zij alle redelijke maatregelen nam om de gevolgen te voorkomen. Heeft zij dat niet gedaan, dan telt ook die tijd mee. De grens van drie uur komt op haar beurt niet uit deze arresten, maar uit de gevoegde zaken C-402/07 en C-432/07, Sturgeon e.a., waarin het Hof op 19 november 2009 bepaalde dat een tijdverlies van drie uur of meer bij aankomst op de eindbestemming hetzelfde recht op compensatie kan geven als een geannuleerde vlucht.

Hetzelfde arrest stelt ook een grens aan waarop de maatschappij zich bij een vogel mag beroepen. Heeft een bevoegde deskundige het toestel na de aanvaring al gecontroleerd en laat de maatschappij daarna een eigen deskundige de controle overdoen, dan is die nieuwe controle volgens het Hof geen maatregel die is aangepast aan de situatie, en de vertraging die zij veroorzaakt is niet het gevolg van buitengewone omstandigheden. Het Hof sprak zich ook uit over het tweede deel van artikel 5 lid 3: de redelijke maatregelen omvatten preventieve controlemaatregelen tegen vogels, mits de maatschappij ze daadwerkelijk kan nemen, ze haar geen onredelijke offers opleggen gelet op de capaciteit van de onderneming en zij aantoont dat de maatregelen daadwerkelijk zijn genomen voor de vlucht waarbij de aanvaring plaatsvond. Alleen maatregelen die de maatschappij daadwerkelijk moet nemen tellen mee, niet maatregelen waarvoor bijvoorbeeld de luchthaven of de luchtverkeersleiding verantwoordelijk is. In C-159/18 oordeelde het Hof daarentegen dat een baansluiting van dat soort niet te vermijden was geweest ook al waren alle redelijke maatregelen genomen.